Η αιφνίδια αδυναμία προσγειώσεων και απογειώσεων σε όλα τα ελληνικά αεροδρόμια δεν είναι ένα απλό τεχνικό περιστατικό. Πρόκειται για ένα γεγονός που αγγίζει τον πυρήνα της ασφάλειας των αερομεταφορών και αποκαλύπτει πόσο ευάλωτο μπορεί να γίνει ένα ολόκληρο εθνικό σύστημα ελέγχου πτήσεων όταν «σιγήσουν» τα κρίσιμα μέσα επικοινωνίας.
Σύμφωνα με την Πολιτική Αεροπορία: “Κάποιες συχνότητες που εξυπηρετούν τις ανάγκες του FIR Αθηνών αντιμετωπίζουν πρόβλημα το οποίο διερευνάται μαζί με αρμόδιους εξωτερικούς φορείς. Προκειμένου για την απόλυτη διατήρηση της ασφάλειας των πτήσεων, εξυπηρετείται μόνο μέρος των υπερπτήσεων, και έχουν τεθεί περιορισμοί στα ελληνικά αεροδρόμια. Προς τούτο έχει ήδη εκδοθεί σχετικό ΝΟΤΑΜ. Το θέμα τελεί υπό διερεύνηση και θα υπάρξουν νεότερες ανακοινώσεις.”
Η πιο πιθανή αιτία: συστημική αστοχία
Στην πράξη, ένα τέτοιο μπλακ άουτ σπάνια οφείλεται σε ένα μόνο χαλασμένο εξάρτημα. Πιο συχνά πρόκειται για συνδυασμό βλαβών: τεχνική αστοχία στους πομπούς-δέκτες ραδιοεπικοινωνίας, προβλήματα στη διασύνδεση των συστημάτων ελέγχου πτήσεων ή ακόμη και κατάρρευση του λογισμικού που συντονίζει τα δεδομένα ραντάρ και τις φωνητικές επικοινωνίες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ζήτημα των εφεδρικών συστημάτων. Στην αεροναυτιλία, η λειτουργία χωρίς ενεργή εφεδρεία απαγορεύεται. Αν όμως το κύριο σύστημα παρουσιάσει βλάβη και το εφεδρικό δεν είναι διαθέσιμο —λόγω συντήρησης, παλαιότητας ή κακού συγχρονισμού— τότε η διακοπή είναι μονόδρομος.
Ρεύμα, παρεμβολές και «σιωπηλά» σενάρια
Ένα ακόμη ενδεχόμενο αφορά την ηλεκτροδότηση. Αστοχία σε UPS ή γεννήτριες μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές διακοπές, ρίχνοντας ταυτόχρονα περισσότερα από ένα κρίσιμα υποσυστήματα. Παράλληλα, δεν αποκλείονται εξωτερικοί παράγοντες, όπως έντονες ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές ή τεχνικές δυσλειτουργίες που σχετίζονται με στρατιωτικές δραστηριότητες.
Το πιο ευαίσθητο –και επισήμως σπάνια επιβεβαιωμένο– σενάριο είναι εκείνο της κυβερνοεπίθεσης. Τα σύγχρονα συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας βασίζονται σε ψηφιακά δίκτυα και, αν υπάρξει σοβαρή ένδειξη παραβίασης ή απώλειας ελέγχου, η επιλογή του «κλεισίματος» του εναέριου χώρου θεωρείται πράξη πρόληψης, όχι υπερβολής.
Γιατί σταματούν τα πάντα
Το κρίσιμο ερώτημα που γεννάται είναι γιατί δεν συνεχίζονται έστω περιορισμένες πτήσεις. Η απάντηση είναι απλή αλλά αμείλικτη: χωρίς αξιόπιστη ραδιοεπικοινωνία, οι ελεγκτές δεν μπορούν να δώσουν οδηγίες, να διαχειριστούν ύψη, αποστάσεις και προσεγγίσεις. Η ασφάλεια προηγείται από κάθε οικονομικό ή λειτουργικό κόστος.
Το τι ακριβώς πήγε λάθος θα φανεί από τις τεχνικές αναφορές και τις επίσημες ανακοινώσεις. Όμως το περιστατικό ήδη αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα: την ανάγκη για ανθεκτικές, σύγχρονες και πλήρως λειτουργικές υποδομές σε έναν τομέα όπου το παραμικρό κενό μπορεί να καθηλώσει ολόκληρη τη χώρα.
