Τι σημαίνει να είσαι εργαζόμενη γυναίκα σήμερα
Της Έφης Αχτσιόγλου
(Πρίν λιγες μέρες στη μεγάλη αίθουσα της ΕΣΗΕΑ, έγινε μία σημαντική παρουσίαση του βιβλίου της δημοσιογράφου Ευγενίας Λουπάκη με τον τίτλο “ Γράμματα σε μία νέα δημοσιογράφο”. Στην εκδήλωση είχε κληθεί να μιλήσει η βουλευτής της Νέας Αριστεράς Έφη Αχτσιόγλου καθώς και ο δημοσιογράφος Παντελής Μπουκάλας. Με αφορμή το βιβλίο, η κυρία Αχτσιόγλου κατέθεσε εντυπωσιακά στοιχεία για το τι σημαίνει να είσαι εργαζόμενη γυναίκα σήμερα. Θεωρήσαμε χρήσιμο να φιλοξενήσουμε μέρος της ομιλίας της στην AvecNews.)
“Το 2024 μόλις το 45% των γυναικών εργάζονται στον επίσημο τομέα συγκριτικά με το 70% των ανδρών.
Η διαφορά αυτή όμως αποτελεί απλώς την κορυφή του παγόβουνου των έμφυλων ανισοτήτων .
Το μισθολογικό χάσμα είναι θηριώδες.
Οι εργαζόμενες γυναίκες αμείβονται με το 73% της αμοιβής των αντρών στις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού και μόλις με το 44%, δηλαδη κάτω απο το μισό της αμοιβής των αντρών στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες ( για παράδειγμα κάποιες απο τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η Ελλάδα και κάποιες απο τις χώρες της Λατινικής Αμερικής )
Τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα στις αναπτυσσσόμενες χώρες ( κάποιες χώρες της Ασίας, όλες τη Αφρική κλπ ), όπου κυριαρχεί η ανεπίσημη άτυπη εργασία καθώς εκεί το χάσμα στις αμοιβές των δύο φύλων είναι μεγαλύτερο απο ότι στην επίσημη εργασία.
Τι βρίσκεται πίσω απο αυτό το έμφυλο χάσμα ?
Μέχρι πρόσφατα κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι οι γυναίκες έχουν μικρότερες αμοιβές, γιατί εργάζονται λιγότερες ώρες ή έχουν πιθανόν χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης ή εργάζονται σε τομείς που προσφέρουν χαμηλότερες αμοιβές. Την πεποίθηση αυτή ήρθαν να ανατρέψουν αδιαμφισβήτητα οι έρευνες της Κλόντια Γκόλντιν, που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Οικονομίας το 2023.
Η Γκόλντιν δημιούργησε χρονοσειρές με στοιχεία 200 ετών για τις ΗΠΑ, σχετικά με τις αμοιβές και το επίπεδο απασχόλησης των δύο φύλων και απέδειξε ότι ο καθοριστικότερος παράγοντας στη διαφοροποίηση των αμοιβών είναι η απόκτηση παιδιών.
Η Γκόλντιν, έδωσε επιστημονική περιοπή σε αυτό που κάθε γυναίκα διαισθάνεται εμπειρικά , είτε επιχειρεί να ενταχθεί στην αγορά εργασίας, είτε εργάζεται.
Οι οικογενειακές υποχρεώσεις αποτελούν τον βασικό παράγοντα του έμφυλου χάσματος στην εργασία , τόσο στις χώρες υψηλών και μεσαίων εισοδημάτων όσο και στις χώρες χαμηλών εισοδημάτων.
Οι γυανίκες παγκοσμίως αναλαμβάνουν δυσανάλογα βάρη στην φροντίδα του νοικοκυριού και των παιδιών, σε σχέση με τους άντρες, είναι δηλαδή επιφορτισμένες με έναν πολύ μεγαλύτερο όγκο απλήρωτης εργασίας φροντίδας.
Οι γυναίκες αναλαμβάνουν γενικώς δυσανάλογες ευθύνες στη φροντίδα των παιδιών. Η επίδραση αυτής της δυσανάλογης ευθύνης διαρκεί πολύ πέρα απο τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού, επιδεινώντοντας τις προοπτικές εργασίας για τη γυναίκα και στο μέλλον. Αλλά, ακόμη και στην περίπτωση απουσίας παιδιών στο νοικοκυριό, οι γυναίκες αφιερώνουν δυσανάλογο χρόνο σε μη αμειβόμενης εργασίας φροντίδας, συγκριτικά με τους άντρες.
Πόσο παραπάνω ?
Τον Τριπλάσιο. Αυτό δείχνει πρόσφατη έρευνα της ΔΟΕ.
Ας δούμε τώρα τι συμβαίνει ειδικότερα στη χώρα μας , στην Ελλάδα
Η Ελλάδα κατέχει τη δεύτερη χειρότερη θέση σε ολόκληρη την Ευρώπη σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Στο δείκτη ανισότητας ειδοδημάτων μεταξύ των φύλων η Ελλάδα έχει το 5ο υψηλότερο ποσοστό.
Γιατί?
Διότι στην Ελλάδα το ζήτημα της φροντίδας του παιδιού, είναι υπόθεση της μητέρας. Να σας το πω και με επίσημο τρόπο. Η Ελλάδα καταλαμβάνει μία απο τις χειρότερες θέσεις σε ό, τι αφορά την παροχή δωρεάν ποιοτικών υπηρεσιών φροντίδας του παιδιού απο το κοινωνικό κράτος.
Εναπόκειται έτσι και εξαιτίας της κοινωνικής νόρμας, στη μητέρα να είναι η βασική και κύρια φροντιστρια. Έτσι εξηγείται ένα μέγαλο μέρος του προβλήματος του έμφυλου χάσματος στην ελληνική αγορά. Αναφέρθηκα σε αριθμόύς και δείκτες παγκόσμιους, πανευρεωπαικούς, εθνικούς που επιβεβαιώνουν με τον πλεόν αδιαμβισβήτητο τρόπο το έμφυλο χάσμα.
Οι αριθμοί όμως είναι ένας τρόπος να προσεγγίσουμε μόνο την ποσοτική πτυχή του προβλήματος. Η γυναικεία εμπειρία είναι αυτή που φέρνει στο προσκήνιο άλλες πτυχές του και καταδεικνύσει πόσο βαθιά ριζωμένος είναι ο πατριαρχικός λόγος στην καθημερότητα των γλωσσικών, εργασιακών, οικονομικών, πολιτικών πρακτικών.
Μιλώ για την έμφυλη εξουσία που σχετίζεται με συμπεριφορές .
Θα ήθελα να μοιραστώ μιά στιγμή στην δική μου πολιτική διαδρομή που θεωρώ εξαιρετικά σημαντική. Πρίν απο λίγο καιρό μαθητές δημοτικού, ενός αγγλικού σχολείου με τις δύο δασκάλες τους, ηρθαν να με συναντήσουν για να συζητήσουμε ζητήματα ισότητας στην πολιτική ζωή της Ελλάδας. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης ένα οκτάχρονο αγόρι είπε χαρακτηριστικά “Στο μυαλό μου ο πολιτικός είναι άντρας”. Τον ρώτησα γιατί άραγες συμβαίνει αυτό, αν αυτό για παράδειγμα του έχουν πει οι γονείς του ή αν αυτό βλέπει στην τηλεόραση. Αφού σκέφτηκε για αρκετή ώρα μου απάντηση “Απλώς έτσι δουλεύει το μυαλό μου”.
Στην μικρή αυτή φράση, συνοψίζεται το αποτέλεσαμ της εγχάραξης του πατριαρχικού ιδεολογικού στερεότυπου, που καταλήγει να είναι ένα με τη σκέψη του παιδιού, αδιαχώριστο απο την βιολογική ύπαρξη και λειτουργία του υποκειμένου. Ήταν όμως ακριβώς αυτή η στιγμή, κατά τη γνώμη μου και η πλέον απελευθερωτική, γιατί το παιδί επερώτησε για πρώτη φορά το στερεότυπο του, κάνοντας ένα μεγάλο βήμα για να σπάσει, να διαρρήξει την αναπαραγωγή του. Βήμα που του επέτρεψαν να κάνει οι δασκάλες του, οι οποίες άνοιξαν τη σχετική συζήτηση.
Η Γυναικεία Εμπειρία
Το 2019 με το βιβλίο της “Αόρατες γυναίκες” η συγγραφέας Caroline Criado Perez ανέδειξε ότι η σημασία της συμμετοχής των γυναικών στον πολιτικό σχεδιασμό και τις αποφάσεις, δεν έχει να κάνει με την τήρηση κάποιου αφηρημένου δέοντος ή μιάς τυπικής αριθμητικής ισότητας. Με πλήθος παραδειγμάτων η συγγραφέας αποδεικνύει ότι ένας τεράστιος όγκος έμφυλων διακρίσεων και αντισοτήτων παραμένουν απολύτως αόρατες απο την ανδρική σκοπιά. Αντίθετα απαιτείται η ίδια η γυναικεία ενσώματη εμπειρία, ώστε οι κοινωνικές πρακτικές διάκρισης και αναπαραγωγής της έμφυλης ανισότητας να θεματοποιηθούν και να καταστούν ορατές. Ορατές, ως ακριβώς προβληματικές ως πολιτικά σε τελευταία ανάλυση προβλήματα, που πρέπει εππιτέλους να επιλυθούν.
Η Perez λεει, ότι όταν για παράδειγμα εξετάζονται αυτοκίνητα για την ασφάλεια τους, οι κούκλες που χρησιμοποιούνται είναι στις διαστάσεις ανδρών (υψος –βάρος ). Οι γυναίκες όμως έχουν τελείως διαφορετικό σωματότυπο, με αποτέλεσμα πολλά μέτρα ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της ζώνης ασφαλείας , να μην πληρούν τις προδιαγραφές για εκείνες . Γι αυτό και όταν μιά γυναίκα εμπλέκεται σε αυτοκινητιστικό ατύχημα είναι σχεδόιν 50% πιο πιθανό να τραυματιστεί σοβαρά απο ότι ένας άντρας.
Απο τα παραπάνω προκύπτει σαφώς ότι εδώ έχουμε πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα , τα οποια θα μπορούν να θεματοποιηθούν ως τέτοια, μονο απο τη γυναικεία σκοπιά και μόνο αν ληφθεί υπόψη η ιδια η γυναικεία εμπειρία. Εξάλλου δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι το ζητούμενο της ανάγκης εκπροσώπησης των γυναικών σε όλα τα επιπεδα, διατύπωσε με επίταση η Κλόντια Γκόλντιν.
Ποιά κοινή αποδοχή υπάρχει?
Το δυσκολότερο πράγμα στην καταπίεση , την ανισότητα, την εκμετάλλευση είναι τελικά να τις διακρίνει εκείνος που δεν τις υφίσταται.
Από όλα όσα προανέφερα προκύπτει ότι προφανώς μιά σειρά απο μέτρα και πολιτικές, κυρίως αυτά για την ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών φροντίδας είναι αναγκαία και σίγουρα θα βελτίωναν την κατάσταση. Δεν είναι όμως ικανά για να αλλάξουν τη συνθήκη των έμφυλων ανισοτήτων.
Στον πυρήνα αυτής της μάχης βρίσκεται η καθημερινή μάχη με τις ιδεολογίες και τις πρακτικές αναπαραγωγής των πατριαρχικών στεροτύπων . Οι ιδεολογίες όμως αλλάζουν με καθημερινό αγώνα και αυτός είναι ένας αγώνας που μας αφορά όλους και όλες.
