Υπάρχουν νύχτες που η ανθρωπότητα μοιάζει να στέκεται ακίνητη μπροστά στην θηριωδία των πολέμων και των εχθροπραξιών που μαίνονται γύρω της. Νύχτες βαριές, γεμάτες σιωπή, όπου ο πόνος είναι τόσο ανείπωτος που δεν φωνάζει πια, απλώς υπάρχει. Μια τέτοια νύχτα ήταν και η 27η Μαρτίου 2026. Η Μεγάλη Παρασκευή των Καθολικών, όταν από το αεροπλάνο, έβλεπα τις αναχαιτήσεις των πυραύλων πάνω από το Ισραήλ και τον Λίβανο. Εκεί κάτω, ένα παιδί μεγαλώνει μέσα στο φόβο του πολέμου, μια μητέρα ανοίγει την αγκαλιά της μήπως και το προστατεύσει. Ο φόβος και ο πόνος δεν έχει να κάνει με την εθνικότητα, είναι μια ανθρώπινη αντίδραση όταν το κακό απειλή τη ζωή του. Κι εγω με το φόβο του πολέμου μεγάλωσα και με την ελπίδα, να μην συμβεί ξανά. Αλλά τα ηγεμονικά παιχνίδια πάντα παίζονται εις βάρος όλων των λαών.
Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός είναι έτοιμος να ακούσει το χαρμόσυνη μήνυμα της Ανάστασης του Ιησού Χριστού, που κατά βάθος εμείς οι ορθολογιστές, αντιλαμβανόμαστε περισσότερο την συμβολική του έννοια, παρά τη θεϊκή του υπόσταση.
Την Ανάσταση, ο θάνατος, για μια στιγμή, χάνει την απόλυτη εξουσία του. Είναι μια κραυγή μέσα στους αιώνες, μια υπενθύμιση ότι ακόμη και όταν όλα μοιάζουν χαμένα, υπάρχει μια δύναμη που υπερβαίνει την καταστροφή. Ότι η ζωή δεν τελειώνει στον τάφο. Ότι η αδικία δεν είναι το τελευταίο κεφάλαιο. Κι όμως, στον κόσμο που ζούμε σήμερα, μοιάζει σαν αυτή η υπόσχεση να δοκιμάζεται ξανά και ξανά.
Ο σύγχρονος Γολγοθάς των λαών
Τα τελευταία χρόνια, η γη μοιράζεται ξανά και έχει ποτιστεί με περισσότερο αίμα, παρά με νερό. Με το αίμα των αμάχων και των αθώων. Παιδιών. Μανάδων. Ανθρώπων που δεν διάλεξαν τον πόλεμο, αλλά βρέθηκαν να ζουν και να πεθαίνουν μέσα σε αυτόν. Σε πόλεις που έγιναν ερείπια, σε σπίτια που μετατράπηκαν σε τάφους, σε βλέμματα που έχασαν κάθε έννοια ελπίδας.
Δεν έχει σημασία από ποια πλευρά προέρχονταν. Δεν έχει σημασία ποια σημαία κυμάτιζε πάνω από τα κεφάλια τους. Ο θάνατος δεν κάνει διακρίσεις. Ο πόνος δεν έχει εθνικότητα. Και κάπου εκεί γεννιέται το πιο σκληρό ερώτημα: Ποιος λογαριάζει τους αθώους;
Η Ανάσταση ως κραυγή δικαιοσύνης
Η Ανάσταση δεν είναι μόνο νίκη της ζωής απέναντι στον θάνατο. Είναι και μια πράξη δικαιοσύνης. Ο Χριστός δεν αναστήθηκε απλώς για να δείξει τη δύναμη του Θεού. Αναστήθηκε για να αποδείξει ότι η αθωότητα που σταυρώνεται δεν χάνεται. Ότι η θυσία δεν είναι μάταιη.
Και αν αυτό ισχύει, τότε κάθε αθώος που χάθηκε στους πολέμους της εποχής μας δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι μια ύπαρξη που φέρει μέσα της την ίδια αξία. Την ίδια δυνατότητα για «ανάσταση» — όχι απαραίτητα με τη βιολογική έννοια, αλλά μέσα από τη μνήμη, τη δικαίωση, τη συνείδηση της ανθρωπότητας.
Τι λένε οι θρησκείες για τη ζωή και τον θάνατο
Παρά τις διαφορές τους, οι μεγάλες θρησκείες του κόσμου συγκλίνουν σε μια βασική αλήθεια: η ζωή δεν τελειώνει με τον θάνατο, και η δικαιοσύνη δεν εξαντλείται σε αυτόν τον κόσμο.
Στον Χριστιανισμό, η Ανάσταση είναι ο πυρήνας της πίστης. Ο θάνατος νικιέται, όχι με τη βία, αλλά με την αγάπη και τη θυσία. Ο άνθρωπος καλείται να δει τον άλλον όχι ως εχθρό, αλλά ως αδελφό.
Στην εβραϊκή παράδοση, το Ταλμούδ προσεγγίζει τη ζωή ως ιερό δώρο. Υπάρχει μια βαθιά πίστη ότι κάθε ανθρώπινη ύπαρξη έχει ανεκτίμητη αξία. Η απώλεια μιας ζωής θεωρείται σαν να χάνεται ένας ολόκληρος κόσμος. Και η δικαιοσύνη — έστω και αργά — είναι αναπόφευκτη.
Στο Ισλάμ, η ζωή είναι δοκιμασία και ο θάνατος μετάβαση. Οι αθώοι που υποφέρουν δεν ξεχνιούνται. Υπάρχει η βεβαιότητα ότι η τελική κρίση θα αποκαταστήσει την αδικία. Ότι όσοι υπέφεραν άδικα θα βρουν δικαίωση.
Και στις τρεις παραδόσεις, υπάρχει ένα κοινό νήμα: η ανθρώπινη ζωή είναι ιερή. Και η αδικία δεν έχει τον τελευταίο λόγο.
Η ηγεμονία και η ευθύνη
Στη σύγχρονη εποχή, όμως, η πραγματικότητα μοιάζει να απομακρύνεται από αυτές τις αρχές. Οι πόλεμοι δεν είναι πάντα αποτέλεσμα ανάγκης, συχνά είναι αποτέλεσμα ισχύος. Πολιτικών παιχνιδιών και στρατηγικών συμφερόντων. Και οι άμαχοι βρίσκονται στο κέντρο αυτής της σύγκρουσης χωρίς να έχουν καμία φωνή. Η «ηγεμονία» που καθορίζει τις εξελίξεις αλλά δεν υπολογίζει τους ανθρώπους. Πολιτικές και επιλογές που λαμβάνονται μακριά από τα πεδία των μαχών, αλλά πληρώνονται με ζωές. Και εδώ τίθεται το πιο δύσκολο ερώτημα: Μπορεί να υπάρξει Ανάσταση χωρίς δικαιοσύνη;
Η Ανάσταση ως ευθύνη των ζωντανών
Ίσως η μεγαλύτερη παρεξήγηση είναι ότι η Ανάσταση αφορά μόνο το θείο. Όμως η Ανάσταση είναι και ανθρώπινη υπόθεση.
Είναι η στιγμή που αποφασίζεις να μη συνηθίσεις τον θάνατο. Να μη δεχτείς την αδικία ως «κανονικότητα». Να θυμάσαι, γιατί η λήθη είναι ο δεύτερος θάνατος.
Κάθε παιδί που χάθηκε, κάθε αθώος που σκοτώθηκε, μπορεί να «αναστηθεί» μέσα από τη μνήμη μας. Μέσα από τη στάση μας απέναντι στον κόσμο. Μέσα από την άρνησή μας να αποδεχτούμε ότι αυτό είναι το φυσιολογικό.
Ένα κερί για όλους
Τη νύχτα της Ανάστασης, ανάβουμε ένα κερί. Μικρό, εύθραυστο, σχεδόν ασήμαντο μέσα στο σκοτάδι. Ίσως φέτος, αυτό το κερί να μην είναι μόνο για εμάς.
Αλλά για όλους εκείνους που δεν πρόλαβαν να το κρατήσουν.
Για τα παιδιά που δεν μεγάλωσαν.
Για τους γονείς που δεν γύρισαν σπίτι.
Για τους αθώους που έγιναν σιωπή.
Και ίσως, μέσα από αυτή τη σιωπή, να ακούσουμε κάτι βαθύτερο:
Ότι η Ανάσταση δεν είναι μόνο υπόσχεση.
Είναι ευθύνη.
Να κάνουμε τον κόσμο λιγότερο άδικο.
Λιγότερο βίαιο.
Πιο ανθρώπινο.
Γιατί αν υπάρχει πραγματική νίκη απέναντι στον θάνατο, δεν είναι μόνο ότι κάποιος αναστήθηκε.
Είναι ότι κάποιοι αποφάσισαν να ζήσουν διαφορετικά.
