Αντόνιο Γκράμσι: Η ιστορία διδάσκει, αλλά δεν έχει κανένα μαθητή!
29 Ιανουαρίου 1891 – 27 Απριλίου 1937
Της Δέσποινας Μακρινού
Η ιστορία διδάσκει, αλλά δεν έχει κανένα μαθητή στο Παρελθόν το “Παρόν και το Μέλλον”. Μιά οξύμωρη διαπίστωση παραδοχής της ιστορικής αλήθειας, που βασανίζει ανέκαθεν την ανθρώπινη ηθική, χωρίς να επιδέχεται βελτίωσης.
Αντόνιο Γκράμσι, ο Ιταλός μαρξιστής, φιλόσοφος, συγγραφέας και πολιτικός, που άφησε την τελευταία του πνοή στις φυλακές, μιά μέρα σαν την σημερινή, στις 27 Απριλίου 1937, σε ηλικία μόλις 46 ετών, εκτίωντας ποινή εικοσαετούς φυλάκισης, για τις σοσιαλιστικές του αντιλήψεις. Στο τιμόνι της διακυβέρνησης ήταν ο δικτάτορας Μουσολίνι.
Τα τελευταία χρόνια σε συνδυασμό με τις άσχημες συνθήκες της φυλακής, είχαν επιδεινώσει την κατάσταση της υγείας του. Αντιμετώπιζε απο παιδί μιά δυσμορφία σκελετική, γεγονός που είχε εμποδίσει την φυσιολογική του ανάπτυξη.
Ο Αντόνιο Γκράμσι, ιδρυτικό στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας, υποστήριζε ένα διαφορετικό μοντέλο “περί ηγεμονίας” της εργατικής τάξης, εκτιμώντας ότι η κατακτηση της εξουσίας, δεν μπορεί να γίνει άπαξ και δια παντός.
Αντιθέτως, για να καταφέρει να επιβιώσει, θα πρέπει να ακολουθεί μιά διαρκή διαδικασία εξέλιξης.
Μιά συνεχή δραστηριότητα και εγρήγορση, που να περιλαμβάνει όλες τις βαθμίδες του κοινωνικού ιστού. Σε αυτή την φιλοσοφική κατάθεση “αγρυπνίας” και προσαρμογής, ο Γκράμσι, δίνει τον όρο “ηγεμονία”.
Επισημαίνει ότι η κυρίαρχη τάξη, επιβιώνει μόνο, όταν εναλλάσσει και προσαρμόζει το μοντέλο της ηγεμονικής της κατοχής, ανάλογα με τις κάθε φορά κοινωνικές περιστάσεις.
Πότε δηλαδή να επιστρατεύει την ανθρώπινη πλευρά και πότε την πιο επιθετική με τη χρήση ελεγχόμενης βίας.
Η μορφή και η θεωρεία του Αντόνιο Γκράμσι, εξακολουθεί και σήμερα να ενοχλεί τους ακροδεξιούς κύκλους της Ιταλίας, οι οποίοι και εξέφρασαν τελευταίως τη δυσαρέσκεια τους στην ανάρτηση τοιχογραφήματος με τη μορφή του, σε κεντρικό σημείο της Φλωρεντίας.
Ο Αντόνιο Γκράμσι προβλημάτισε και προβληματίζει ακόμη τους θεωρητικούς του μαρξισμού και αποτελεί αφετηρία συζητήσεων για την κοινωνική μετεξέλιξη.
Υ.Σ. Ο Νίκος Πουλαντζάς έχει ασκήσει δριμεία κριτική στη φιλοσοφική θεωρεία του Γκράμσι περί “ημεγομίας”.
