Τη νέα εβδομάδα η ΕΣΗΕΑ θα κινηθεί σε ρυθμούς εκλογών και όλοι εμείς, τα μέλη της Ένωσης, καλούμαστε να επιλέξουμε το νέο Διοικητικό Συμβούλιο και τα Πειθαρχικά Όργανα που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία του κλάδου τα επόμενα χρόνια. Μέσα σε αυτό το κλίμα αναζήτησης κατεύθυνσης και εκπροσώπησης, επανέρχεται, μια γνώριμη φράση που ακούγεται συχνά σε δημοσιογραφικές συζητήσεις, κυρίως από ανθρώπους που έζησαν την «χρυσή εποχή» του έντυπου Τύπου και της τηλεόρασης: «Η δημοσιογραφία δεν είναι πια όπως παλιά».
Συχνά, μάλιστα, η φράση αυτή συνοδεύεται από μια ευθεία ή υπαινικτική απαξίωση προς τους δημοσιογράφους που εργάζονται στα ειδησεογραφικά sites, ότι δήθεν απειλούν το μέλλον του επαγγέλματος, ότι λειτουργούν πρόχειρα, ότι γράφουν χωρίς διασταύρωση, ότι αρκούνται σε αναπαραγωγή πληροφοριών. Πρόκειται για μια γενίκευση που δεν αντανακλά την πραγματικότητα και, κυρίως, δεν αποτυπώνει τις πραγματικές συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζεται σήμερα μια ολόκληρη γενιά επαγγελματιών της ενημέρωσης.
Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη και αξίζει να την εξετάσουμε χωρίς στερεότυπα, χωρίς νοσταλγικές υπεραπλουστεύσεις και χωρίς την εύκολη σύγκριση διαφορετικών εποχών που λειτούργησαν με εντελώς διαφορετικούς κανόνες.
Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, από την αρχή. Όχι για να αντιπαρατεθούμε με τις προηγούμενες γενιές, αλλά για να θυμηθούμε πώς φτάσαμε στο σήμερα και γιατί η δημοσιογραφία δεν υποβαθμίστηκε, αλλά μετασχηματίστηκε.
Η δημοσιογραφία δεν εγκαταλείφθηκε από τους νεότερους δημοσιογράφους. Αντίθετα, μετακινήθηκε εκεί όπου μετακινήθηκε και το κοινό, το διαδίκτυο. Η οικονομική κρίση, η πτώση των κυκλοφοριών, η αλλαγή των διαφημιστικών μοντέλων και η τεχνολογική εξέλιξη περιόρισαν δραστικά τις θέσεις εργασίας στον έντυπο Τύπο. Οι εφημερίδες, από βασικός εργοδότης δημοσιογράφων, έγιναν ένας χώρος περιορισμένων ευκαιριών. Τα ειδησεογραφικά sites δεν ήταν επιλογή «χαμηλότερου κύρους» ήταν, και είναι, ο χώρος όπου συνεχίζει να παράγεται μαζικά η ενημέρωση. Όπως και να γίνεται… Η γενιά μου, έζησε τον έντυπο τύπο, αλλά ακολούθησε μια βασανιστική περίοδος, που τον έσβησαν, μέσα σε μια βραδιά. Έπρεπε λοιπόν οι δημοσιογράφοι της δικής μου γενιάς, 40 PLUS, να συνεχίσουν αυτό που με αγάπη ξεκίνησαν. Ποιος ήταν ο δρόμος; τα sites. Μετά από αγώνες να αναγνωριστούμε και από την Ένωσή μας, σήμερα είμαστε, το… μέλλον.
Αλλά ας αναλογιστούμε ότι σήμερα, η πρώτη επαφή του πολίτη με την είδηση γίνεται μέσα από μια οθόνη κινητού. Αυτό δεν είναι ιδεολογική θέση, είναι κοινωνική πραγματικότητα.
Η δημοσιογραφία των sites είναι δημοσιογραφία υψηλής έντασης
Η καθημερινότητα ενός δημοσιογράφου σε site δεν μοιάζει με καμία προηγούμενη περίοδο. Το 24ωρο της ενημέρωσης δεν έχει «κλείσιμο φύλλου». Δεν υπάρχει η πολυτέλεια της επόμενης ημέρας. Υπάρχει η πίεση του λεπτού.
Ο δημοσιογράφος καλείται:
- να παρακολουθεί συνεχώς ροές πληροφοριών
- να διασταυρώνει σε πραγματικό χρόνο
- να γράφει, να ανανεώνει, να διορθώνει
- να δημοσιεύει πολλαπλά θέματα μέσα σε μία βάρδια
- να ανταποκρίνεται σε εξελίξεις που αλλάζουν κάθε λίγα λεπτά
Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι πολλοί εργαζόμαστε σε ρυθμούς που οδηγούν συχνά σε επαγγελματική εξουθένωση. Ο όγκος παραγωγής είναι τεράστιος. Η πνευματική κόπωση είναι πραγματική. Και ορθογραφικά θα κάνουμε, και αναγραμματισμούς και ότι άλλο λάθος θέλεις.. πολύ απλά τρέχουμε να προλάβουμε την είδηση.
Η αντίληψη ότι το μέσο, έντυπο ή ψηφιακό, καθορίζει την ποιότητα της δημοσιογραφίας είναι λανθασμένη. Η δεοντολογία είναι επαγγελματική στάση.
Υπήρξαν πάντα κακές πρακτικές. Υπήρχαν και πριν το διαδίκτυο. Όπως υπάρχουν σήμερα και εξαιρετικά σοβαρά sites που λειτουργούν με κανόνες, διαδικασίες και επαγγελματισμό. Η ύπαρξη προχειρότητας σε ορισμένες περιπτώσεις δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως γενικευμένη καταδίκη μιας ολόκληρης γενιάς.
Όσο για την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι εργαλείο που θα βοηθήσει, κατά κάποιον τρόπο, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, από τον δημοσιογράφο. Καταλαβαίνω, κάθε τεχνολογική αλλαγή ότι αντιμετωπίστηκε με καχυποψία. Κάποτε ο υπολογιστής θεωρήθηκε απειλή για την ποιότητα της γραφής. Σήμερα είναι αυτονόητος.
Η τεχνητή νοημοσύνη, όταν χρησιμοποιείται, λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης. Για οργάνωση δεδομένων, ταχύτητα, τεχνικές εργασίες. Δεν υποκαθιστά την κρίση, την επιτόπια έρευνα, την ανθρώπινη αξιολόγηση της πληροφορίας. Η ευθύνη παραμένει στον δημοσιογράφο.
Σχετικά με τα sites. Σήμερα έχουν πραγματική δύναμη και όλοι οι δημοσιογράφοι κάθε γενιάς το ξέρουν πολύ καλά.
Με απλά λόγια τα ειδησεογραφικά sites δεν είναι απλώς πλατφόρμες αναπαραγωγής ειδήσεων.
Είναι:
- ο βασικός μηχανισμός άμεσης ενημέρωσης
- ο χώρος όπου «σκάει» πρώτα μια είδηση
- το μέσο που φτάνει σε εκατομμύρια αναγνώστες σε πραγματικό χρόνο
- το αρχείο της σύγχρονης επικαιρότητας
Η ταχύτητα δεν αναιρεί την αξιοπιστία. Όταν συνδυάζεται με επαγγελματισμό, την ενισχύει.
Η σύγκρουση γενεών δεν ωφελεί τη δημοσιογραφία
Η δημόσια συζήτηση δεν χρειάζεται την αντιπαλότητα «παλιοί» εναντίον «νέων». Η εμπειρία είναι πολύτιμη. Αλλά και η προσαρμογή στις νέες συνθήκες είναι εξίσου απαραίτητη. Οι νεότεροι δημοσιογράφοι δεν επιλέξαμε ένα «εύκολο» πεδίο. Βρεθήκαμε σε ένα απαιτητικό, εξαντλητικό και διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, στο οποίο καλούμαστε καθημερινά να κρατήσουμε την ενημέρωση ζωντανή. Το μέλλον της δημοσιογραφίας δεν είναι το χαρτί ή η οθόνη, είναι η ευθύνη. Η ουσία της δημοσιογραφίας δεν βρίσκεται στο υλικό που φιλοξενεί τις λέξεις.
Βρίσκεται
- στην επιμονή για διασταύρωση
- στην ευθύνη απέναντι στο κοινό
- στην προσπάθεια παραγωγής πρωτογενούς περιεχομένου
- στην αντοχή να εργάζεσαι υπό πίεση χωρίς να εγκαταλείπεις τις αρχές
Και οι διευθυντές μας στα sites, μας τα λένε συχνά…
Κάτι τελευταίο, η δημοσιογραφία δεν τελείωσε, αλλά μετασχηματίστηκε. Και σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, κρατιέται όρθια από ανθρώπους που εργάζονται καθημερινά πίσω από οθόνες, με τα μάτια κουρασμένα αλλά την ευθύνη ακέραιη. Ας ψάξουμε να τους γνωρίσουμε, να παρακολουθήσουμε τη δουλειά τους. Γιατί τελικά, δεν είναι το μέσο που κάνει τον δημοσιογράφο. Είναι ο τρόπος που επιλέγει να υπηρετεί την αλήθεια.
