Οι σκέψεις έχουν σώματα*
8 Μαρτίου 2026-
Της Ευτυχίας Καρύδη Φαράκου“Τα φώτα σβήνουν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Δεν πρόκειται να τα δούμε να ξανανάβουν στη διάρκεια της ζωής μας”, είπε ο Edward Grey, υπουργός Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας τη νύχτα που η Βρετανία και η Γερμανία κήρυξαν τον πόλεμο το 1914. Την ίδια ώρα, στην Βιέννη, ο μεγάλος σατιρικός συγγραφέας Καρλ Κράους καταγγέλλει τον πόλεμο σ΄ένα εκπληκτικό ρεπορτάζ του με τίτλο Τhe last Days of Humanity*.
To ανθρώπινο γένος επέζησε. Όμως το διάστημα που μεσολάβησε από τη σύρραξη του πολέμου 28 Ιουλίου 1914 μεταξύ Αυστρίας – Σερβίας, έως την άνευ όρου παράδοσης της Ιαπωνίας στις 14 Αυγούστου 1945, οκτώ μέρες μετά τη ρίψη της πρώτης πυρηνικής βόμβας.Οι πολιτισμικοί πυλώνες του οικοδομήματος του 19ου αιώνα σωριάστηκαν σα χαρτόκουτα. Σε δυο πολέμους πραγματικά παγκόσμιους (ιδιαιτέρως τον Β΄ παγκόσμιο) εμπλακήκανε εκόντα άκοντα σχεδόν όλα τα κράτη κράτη, βάζοντας μπρος μια μηχανή σφαγής που ουδέποτε μέχρι τότε είχε γνωρίζει ο κόσμος.
Οι ζοφερές συνέπειες της φρίκης του Α΄ πολέμου έφτασαν αναγκαστικά τα κράτη στα όρια τους. Φαινόταν προφανές ότι η παλαιά κοινωνία ,η παλαιά οικονομία, τα παλαιά πολιτικά συστήματα με λίγα λόγια η λεγόμενη ” Η Εποχή των Αυτοκρατοριών” “έχασε την εντολή του ουρανού” όπως λέει μια κινέζικη ρήση** Όλα έδειχναν πως χρειαζόταν κάποιο
σινιάλο για να ξεσηκωθούν οι λαοί. Φορείς του συνθήματος πρόβαλλαν τα σοσιαλιστικά κόμματα τα στηριγμένα στην ολοένα αυξανόμενη εργατική τάξη. Αυτά τα κόμματα θα μετέβαλαν και τα δεινά του πολέμου σε ωδίνες τοκετού ενός νέου κόσμου**Το σήμα, απολύτρωση από τη φοβία και τη διαστροφή. Ζωή που δε θα είναι ειρκτή, το έδωσε στον κόσμο Οκτωβριανή επανάσταση των Μπολσεβίκων το 1917. Για μια κοινωνία ανθρώπων ελεύθερων, αυτόνομων,αυτόβουλων.
Καμιά επανάσταση ως τότε δεν είχε προκαλέσει τόσους λαϊκούς ξεσηκωμούς, δεν είχε συνεπάρει τον παγκόσμιο ανθό της Τέχνης, των εργαζομένων ,της διανόησης. Στα 1936 οι Ισπανοί Δημοκράτες αποτελούμενοι από αναρχικούς, αριστερούς, αριστερούς, κομμουνιστές κερδίζουν τις εκλογές. Μόλις έχουν αρχίσει να χτυπάνε τα ταμπούρλα για την κατάπνιξη κάθε δημοκρατικής φωνής.
Οι Ισπανοί Εθνικιστές με αρχηγό τον Φράνκο υποστηρίζονται ανοιχτά από τη Χιτλερική Γερμανία και τη φασιστική Ιταλία οι οποίες προσφέρουν αδιάλειπτα στον δικτάτορα το καλύτερο έως τότε πολεμικό υλικό στον κόσμο. Ένα τόσο δα χωριό η Γκέρνικα ισοπεδώνεται. Για να είναι πάντα παρών ο φόβος και υποταγή. Ένα τόσο δα χωριό ως πίνακας του Πάμπλο Πικάσο, θα υπάρχει για να θυμίζει ότι φασιστοναζισμός σημαίνει παντός είδους έκλυση μέχρι την ολωδιόλου εξαφάνιση κάθε ηθικής.
Ολόκληρη η ανθρωπότητα εφοδιάζει με όπλα και εθελοντές από την ΕΣΣΔ και την κομμουνιστική Διεθνή τους Δημοκράτες Ισπανούς. Δεν απουσιάζουν οι ΄Ελληνες***
Στη σκληρά θεοκρατούμενη Ισπανία της Ιεράς εξέτασης μια μάνα φανατικά καθολική, κατά την καθολική συνήθεια πηγαίνει τη δεκάχρονη κόρη της για εξορκισμό. Το κορίτσι θέλει να γίνει δασκάλα. Η φτώχεια το αναγκάζει να γίνει ράφτρα, παραδουλεύτρα. Δεν κατάφερε όμως να διαγράψει από το κεφάλι του κοριτσιού το πάθος για γνώση και για κατάργηση της αξιοθρήνητης θέσης της γυναίκας ως μέλος κοινωνίας, ως άτομο με προσωπικότητα. Με την απαίτηση για γυναικείο εξανθρωπισμό, διεκδικεί και μάχεται για ένα πλάσμα με άρτιο σώμα, γενναία ψυχή, εύφορο πνεύμα. Έτσι η παραδουλεύτρα γίνεται δημοσιογράφος.
Όταν μετά τον εξορκισμό της επιστρέφουν σπίτι η ίδια περιγράφει τον παρακάτω διάλογο με τη μητέρα της.
—Είναι αλήθεια πως είμαστε όλοι παιδιά του Θεού;
—Αλήθεια είναι. Όλοι
— Αν λοιπόν είμαστε όλοι αδέλφια ακόμα και με τους εύπορους της πόλης. Γιατί ο μπαμπάς πρέπει να πηγαίνει κάθε μέρα στη δουλειά ακόμα κι όταν βρέχει; γιατί οι απατεώνες δεν πάνε για δουλειά και τα βγάζουν πέρα, καλύτερα από εμάς;
Η δογματικά φανατισμένη μάνα της γεμάτη θυμό της απαντά
—Σιωπή! Τα παιδιά (και μάλιστα τα κορίτσια!!!) δεν πρέπει να ρωτάνε τέτοια πράγματα. Μέχρις εκεί έφταναν οι θεολογικές μητρικές γνώσεις: Σ ι ω π ή.
Το 1918, στο πρώτο της άρθρο σε εργατική εφημερίδα μεσ΄τη Μεγάλη Εβδομάδα στηλιτεύει τη θησκευτική υποκρισία και γίνεται μέλος του PCE (Ισπανικό Κομμουνιστικό Κόμμα) του οποίου διατελεί Γενικός Γραμματέας. Στην αυτοβιογραφία της καταγράφει:”Στην εποχή μου οι γυναίκες ήσαν οικιακοί σκλάβοι χωρίς δικαιώματα και η λέξη γάμος σήμαινε για εμάς: ράψιμο, εγκυμοσύνες και κλάματα. Πολλά κλάματα για την κακή μας μοίρα, την παντελή έλλειψη δύναμης για τα αθώα παιδιά μας στα οποία έπρεπε να προσφέρουμε φροντίδες βουτηγμένες στα δάκρυα. Δάκρυα για τη γεμάτα πόνο ζωή μας. Μια ζωή χωρίς προοπτικές , γεμάτη αδιέξοδα. Με μια κατάρα μόνιμα στην καρδιά, μια βλαστήμια στα χείλη. Γυναίκες, καλύτερα νεκρές παρά γονατιστές” τις ξεσηκώνει****
Παντρεμένη με τον σοσιαλιστή Χουλιάν Ρουίθ αποκτά 6 παιδιά. Από τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης πεθαίνουν τα τέσσερα. “Δικό μου το λάθος΄” εξομολογείται γιατί γιατί δεν τους πρόσφερα τις σωστές ιατρικές φροντίδες και γαλουχίες όταν έπρεπε”. Όταν ένας από τους γιους της σκοτώνεται στη μάχη του Στάλινγκραντ, όπου ουσιαστικά τελείωσε ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος έβαλε τα μαύρα και δεν τα ξανάβγαλε ποτέ. Ποτέ δεν έπαψε όμως να παλεύει για όλα τα παιδιά του κόσμου. Να εγκαρδιώνει τις γυναίκες που οι άνδρες τους συνδικαλιστές ή αντάρτες συλλαμαβάνονται, φυλακίζονται, δολοφονούνται βάναυσα: “Καλύτερα χήρα ενός ήρωα ν παρά ενός δειλού”.****
Ως κομμουνίστρια μαχήτρια του ισπανικού εμφύλιου δε διστάζει να κατακρίνει λάθη των ομοιδεατών της. Ως δημοσιογραφική εκφωνήτρια η φωνή της περνάει τα σύνορα της πατρίδας της “Πειθαρχία, Συγκράτηση,Επαγρύπνηση. Καλύτερα να πεθαίνεις όρθιος παρά να ζεις γονατιστός. Οι φασίστες δεν θα περάσουν -Non pasaran”**** Ο αντιλαλος της φωνής δεν είναι ένα απλό σύνθημα αλλά λόγος τιμής. Κι ας έχουν περάσει χρόνια από τότε που ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα σκοπεύει να γράψει ποίημα για τη φίλη του γνωστή πια ως Pasionaria. Λίγο πριν τον προλάβει ο θάνατος δολοφονημένος από τους φαλαγγίτες του Φράνκο.
Pasionaria μια μορφή που μοιάζει μυθολογική στα χρονικά του 20ου αιώνα. Κι όμως είναι ολοζώντανη με κόκκκαλα αίμα, πάθος. Μια γυναίκα που γεννήθηκε μέσα στα οικονομικοκοινωνικά κάτεργα των ανθρακωρυχείων της βασκικής γης και που κόντρα σε κάθε εναντίωση, ύψωσε το μπόι της απέναντι σε καθεστώτα, πολέμους και εποχές σκλαβιάς για τις γυναίκες. Μια μορφή που αγαπήθκε και μισήθηκε.
Στα 1944 η ελληνίδα ηθοποιός Κατίνα Παξινού εντυπωσιάζει το Μπρόντγουέι και συγκλονίζει ως Πιλάρ στον κινηματογράφο στο ομώνυμο έργο του Έρνεστ Χεϊμγουέι “Για ποιον χτυπά η καμπάνα”. Η Ελλάδα είναι ακόμη κάτω από τη ναζιστική μπότα.Όταν της απονέμεται το Όσκαρ η Παξινού θα πει:”Το δέχομαι για λογαριασμό όλων των συναδέλφων μου του Εθνικού θεάτρου, ζωντανών ή νεκρών”, ενώ σε συνέντευξη της εξομολογείται: “Είμαι ένας άνθρωπος όπως όλοι.Έζησα. Έκανα παιδιά. Έθαψα παιδιά και πόνεσα θάβοντας παιδιά. Κατάγομαι από γενιές ανταρτών. Η γιαγιά μου έμαθε το αλφάβητο από έναν οπλαρχηγό ανταρτών σε μια σπηλιά. Την ξέρω την Πιλάρ, την ξέρω καλά”
Ο Ρώσος αστρονόμος Γκριγκόρι Νικολάβιτσ Νέουμιν ανακαλύπτει το 1933 τον αστεροειδή 1277, ένα σώμα της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών που παίρνει το όνομά Ντολόρες προς τιμή της Ισπανίδας γυναίκας -πολιτικού- ”λουλουδιού του πάθους- Πασιοναριας” Ισιδώρας Ντολόρες Ιμπαρούρι – Γκόμεζ.
NON PASARAN!
~~~~~
*Στίχοι του έξοχου βρετανού ποιητή W. Auden
**Eric Hobsbawn, H Εποχή των άκρων
*** Eric Hobsbawn, H Εποχή των Αυτοκρατοριών
**** Γιάννης Παντελάκης,Los buenos antifasistas
***** Ντολόρες Ιμπαρούρι, Απομνημονεύματα
